Reforma ROP budzi kontrowersje
Projekt ustawy UC100, przygotowany przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska, ma gruntownie zmienić system rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP). Zakłada, że firmy wprowadzające na rynek produkty w opakowaniach będą uiszczać opłaty uzależnione od masy i rodzaju opakowań. Środki trafią do Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, który następnie przekaże je samorządom oraz innym podmiotom uczestniczącym w gospodarce odpadami. Obecnie obowiązki te realizują konkurujące ze sobą organizacje odzysku.
Ostrzeżenia przedsiębiorców
Ogólnopolska Izba Gospodarcza Ochrony Środowiska (OIGOŚ) nie kryje obaw. Jej zdaniem zastąpienie rynkowego modelu systemem państwowym może przynieść więcej szkód niż korzyści. – Sama rozszerzona odpowiedzialność producenta to coś, z czym polscy przedsiębiorcy absolutnie się zgadzają. Jesteśmy za gospodarką obiegu zamkniętego, jesteśmy za zasadą, która wynika z unijnej dyrektywy, że zanieczyszczający płaci – podkreśla Witold Włodarczyk, dyrektor generalny OIGOŚ.
Przedsiębiorcy przewidują, że dodatkowe obciążenia finansowe zostaną przeniesione na konsumentów. Najbardziej mogą odczuć to osoby kupujące podstawowe produkty spożywcze, ponieważ koszty opakowań w tej kategorii wzrosną najmocniej. – Główną konsekwencją wprowadzenia ustawy UC100 w takim kształcie będzie znaczny wzrost kosztów gospodarowania odpadami, co spowoduje w pierwszej kolejności spadek konkurencyjności polskich przedsiębiorców, a w drugiej – wzrost cen dla polskich konsumentów – ostrzega Witold Włodarczyk.
Rządowe zapewnienia i dane liczbowe
Resort klimatu przekonuje, że reforma odciąży samorządy i mieszkańców. Zgodnie z oceną skutków regulacji dochody sektora finansów publicznych z tytułu nowych opłat mają wynieść 4,4 mld zł w 2029 roku, a w całym okresie 2026–2035 – 34,8 mld zł. Obecnie koszty związane z odpadami opakowaniowymi stanowią 24 proc. wszystkich kosztów gospodarowania odpadami komunalnymi.
Polska w czołówce recyklingu
Przedstawiciele branży zwracają uwagę, że dotychczasowy system przynosi wymierne efekty. Według Eurostatu w 2024 roku Polska osiągnęła 56-procentowy poziom recyklingu opakowań z tworzyw sztucznych, co dało jej trzecie miejsce w Unii Europejskiej. Średnia unijna wyniosła wówczas 42,4 proc. Z kolei poziom recyklingu wszystkich odpadów opakowaniowych wzrósł z 26,3 proc. w 2003 roku do 67,4 proc. w 2023 roku.
Raport Instytutu Finansów Publicznych, przygotowany na zlecenie OIGOŚ, wskazuje, że centralizacja systemu może zwiększyć koszty jego funkcjonowania, a nawet pogorszyć wyniki recyklingu. – Należy wprowadzić ewolucję systemu, a nie rewolucję, którą proponuje projekt UC100 – apeluje Witold Włodarczyk.
Nowe przepisy od 2029 roku
Projekt zakłada, że nowy system finansowania gospodarowania odpadami opakowaniowymi zacznie w pełni obowiązywać od 1 stycznia 2029 roku. OIGOŚ postuluje zachowanie konkurencji między organizacjami odzysku i stopniowe udoskonalanie obecnych rozwiązań. Spór dotyczy przede wszystkim tego, kto i w jakiej wysokości poniesie koszty reformy. Rząd zapowiada stabilizację opłat za odpady komunalne, natomiast przedsiębiorcy ostrzegają przed droższą produkcją i wyższymi cenami żywności w sklepach.
