Rolnicy, których ziemia została zniszczona przez powódź, otrzymują nowe narzędzia prawne. Ustawa z 31 lipca 2026 r. nowelizuje przepisy o usuwaniu skutków powodzi oraz o ochronie gruntów rolnych i leśnych, wprowadzając mechanizmy zamiany gruntów i wykupu przez Skarb Państwa. Celem jest realne wsparcie gospodarstw, które utraciły możliwość produkcji.
Dwie kategorie zniszczeń
Nowe przepisy definiują grunty zdewastowane (całkowita utrata wartości użytkowej) oraz zdegradowane (ograniczona wartość). Właściciel może złożyć do starosty wniosek o analizę zasadności rekultywacji oraz możliwości otrzymania gruntów zamiennych w ramach scalenia. Wniosek należy złożyć w ciągu 6 miesięcy od powodzi.
Kiedy rekultywacja jest nieopłacalna?
Starosta odmówi rekultywacji, gdy koszt przekroczy pięciokrotność średniej ceny hektara w województwie, gdy grunt leży na obszarze wysokiego ryzyka powodziowego (min. 10%) lub jest przeznaczony pod poldery i inwestycje przeciwpowodziowe. Wtedy grunt może zostać wydzielony na rzecz Skarbu Państwa w ramach scalenia, a właściciel otrzyma ziemię o równej wartości szacunkowej – liczonej według stanu z dnia przed powodzią.
Wykup i odszkodowanie
Jeśli w okolicy brak gruntów zamiennych, starosta zawiadamia właściciela, który ma 6 miesięcy na wniosek o wykup. Cenę ustala rzeczoznawca: wartość rynkowa z dnia decyzji, ale stan gruntu z przed powodzi. Wypłata następuje w 14 dni od uprawomocnienia decyzji z rezerwy celowej na klęski żywiołowe.
Scalenia i dzierżawy
Postępowanie scaleniowe wszczynane jest z urzędu. Decyzja starosty o zatwierdzeniu projektu scalenia może zmienić lub rozwiązać umowę dzierżawy bez odszkodowania, z 12-miesięcznym terminem wydania nieruchomości. Nowe przepisy obejmą także niezakończone postępowania dotyczące powodzi z września 2024 r.
Rekultywacja z budżetu państwa
Rolnik może sam przeprowadzić rekultywację, ale zgodnie z decyzją starosty określającą zakres i kosztorys. Finansowanie pochodzi z budżetu państwa. Zakończenie prac należy zgłosić w ciągu 30 dni. Stopień utraty wartości ustala jedna opinia rzeczoznawcy. Niewykorzystane lub wydane niezgodnie z przeznaczeniem środki trzeba zwrócić jak dotację. Odwołania przysługują zarówno od odmowy rekultywacji, jak i od wyceny kosztów.
Według resortu rolnictwa nowe przepisy rozwiążą problem około 100 rolników i 870 ha, głównie na Dolnym Śląsku i Opolszczyźnie. Dla poszkodowanych w 2024 r. termin na złożenie wniosku upływa 16 marca 2027 r. Przy kolejnych klęskach będzie to 6 miesięcy od zdarzenia.
