Polski sektor rolno-spożywczy przechodził w ostatnich kilkunastu latach głęboką transformację eksportową. Wartość wywozu wzrosła z 11,5 mld euro w 2009 roku do 58,4 mld euro w 2025 roku. Zdaniem organizacji branżowych jednym z motorów tej ekspansji były fundusze promocji produktów rolno-spożywczych, które powstały na mocy ustawy z 22 maja 2009 roku.
Składka sektorowa, nie podatek
Fundusze mają charakter składki sektorowej. Podstawowa stawka wynosi 0,001 wartości netto sprzedanych produktów, dla roślin oleistych 0,002, a w przypadku mleka 0,001 zł za kilogram skupionego surowca. Środkami zarządza dziesięć komisji, w których sześć z dziewięciu miejsc przypada stronie rolniczej. To właśnie te gremia decydują o strategii, planach finansowych i wyborze konkretnych kampanii.
Efekt dźwigni finansowej
Kluczowy argument branży dotyczy mechanizmu współfinansowania. W unijnych programach promocyjnych objętych rozporządzeniem 1144/2014 Komisja Europejska może pokryć do 80 proc. kosztów kampanii, a pozostałe 20 proc. musi zapewnić organizacja realizująca program. W praktyce oznacza to, że jedna złotówka wkładu własnego pozwala uruchomić do czterech złotych finansowania unijnego.
Bez pieniędzy z funduszy organizacje branżowe nie byłyby w stanie w wielu przypadkach zapewnić wymaganego wkładu własnego, a tym samym nie mogłyby sięgać po środki z unijnej polityki promocji.
Skala i efekty
W 2025 roku wpływy wszystkich funduszy promocji wyniosły 111,25 mln zł, a komisje przyznały finansowanie 585 zadaniom o łącznej wartości 106,24 mln zł. Dla porównania wartość eksportu rolno-spożywczego sięgnęła około 248 mld zł, co oznacza, że składka stanowiła około 0,045 proc. wartości całego wywozu.
Dane Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa pokazują dynamikę w kluczowych sektorach. Eksport produktów mlecznych wzrósł z 4,83 mld zł w 2009 roku do 16,52 mld zł w 2025 roku. W samym 2025 roku eksport mięsa drobiowego do państw UE zwiększył się o 26 proc. do 4,2 mld euro, wołowiny o 37 proc. do 2,7 mld euro, a produktów mlecznych o 12 proc. do 2,8 mld euro. Dodatnie saldo handlu rolno-spożywczego osiągnęło 19,8 mld euro, czyli około 84 mld zł.
Nie tylko eksport
Fundusze finansują również promocję spożycia, badania rynkowe, działania badawczo-rozwojowe i szkolenia. W sektorze mleczarskim spożycie mleka, łącznie z mlekiem przeznaczonym na przetwory, ale bez masła, wzrosło z 173 litrów na osobę w 2009 roku do 282 litrów w 2025 roku. Organizacje finansują też programy edukacyjne dla dzieci i młodzieży dotyczące prawidłowego żywienia i wartości odżywczej produktów.
Postulaty na przyszłość
Branża deklaruje otwartość na zmiany. Proponuje opracowanie wspólnie z MRiRW i KOWR jednolitej metodyki oceny skuteczności kampanii oraz przygotowanie krajowej strategii promocji żywności. Kluczowym postulatem jest też lepsza komunikacja z rolnikami – powstanie wspólnego portalu informującego, jakie kampanie sfinansowano, ile kosztowały i jakie przyniosły rezultaty.
Stanowisko poparło szerokie grono organizacji reprezentujących producentów mięsa, mleka, drobiu, zbóż, owoców i warzyw, roślin oleistych, ryb, ziemniaków oraz innych sektorów rolnictwa i przetwórstwa.
