Spór o unijny budżet na lata 2028–2034
Negocjacje nad nowym budżetem Unii Europejskiej na lata 2028–2034 nabierają tempa, a jednym z głównych punktów spornych jest finansowanie Wspólnej Polityki Rolnej (WPR). Kanclerz Niemiec Friedrich Merz stanowczo sprzeciwia się propozycji Komisji Europejskiej, która zakłada wydatki w wysokości niemal 2 bilionów euro. Jego zdaniem państwa członkowskie nie są w stanie udźwignąć takiego obciążenia.
Podczas szczytu przywódców państw członkowskich w Brukseli (15–16 października) Merz podkreślił, że negocjacje są bardzo trudne i daleko im do jednomyślności. „Musimy znacznie zredukować budżet wobec projektu Komisji Europejskiej” – stwierdził niemiecki kanclerz. Dodał, że żaden kraj nie jest w stanie płacić składek na proponowanym poziomie.
Priorytety: konkurencyjność i obronność zamiast rolnictwa?
Merz wskazuje, że Unia powinna zmienić swoje priorytety finansowe. Większy nacisk należy położyć na konkurencyjność europejskiej gospodarki oraz obronność, a nie na dodatkowe środki dla WPR i polityki spójności. To stanowisko różni się od podejścia Polski, która zabiega o utrzymanie wysokiego finansowania tradycyjnych polityk unijnych, w tym rolnictwa i rozwoju regionalnego.
Polska należy do grupy państw opowiadających się za większym budżetem UE. Dla polskich rolników kluczowe jest bowiem zapewnienie stabilnego wsparcia po 2027 roku, gdyż z unijnych funduszy finansowane są dopłaty bezpośrednie, działania środowiskowe oraz modernizacja gospodarstw.
Irlandzka propozycja kompromisu
Aby przełamać impas, Irlandia – sprawująca obecnie prezydencję w Radzie UE – przedstawiła propozycję kompromisu. Zakłada ona zmniejszenie planowanych wydatków o około 140 miliardów euro w stosunku do pierwotnego projektu Komisji Europejskiej, co stanowi redukcję około 8 proc. w cenach stałych. Irlandzki projekt ma ograniczyć wydatki, ale zachować finansowanie najważniejszych polityk, w tym rolnictwa i rozwoju regionalnego.
Merz ocenił, że propozycja zmierza we właściwym kierunku, ale nadal jest niewystarczająca. Niemcy oczekują dalszych oszczędności. Warto zauważyć, że irlandzka propozycja nie oznacza automatycznego obniżenia dopłat dla rolników – szczegółowy podział środków pozostaje przedmiotem negocjacji.
Nie tylko Niemcy chcą oszczędzać
Berlin nie jest osamotniony w sprzeciwie wobec zwiększania unijnego budżetu. Do grupy państw opowiadających się za większą dyscypliną finansową należą również Austria, Szwecja, Dania, Holandia i Finlandia. Kraje te wskazują na rosnące obciążenia krajowych budżetów oraz konieczność dostosowania wydatków UE do nowych wyzwań gospodarczych i bezpieczeństwa.
Po drugiej stronie znajdują się państwa zabiegające o utrzymanie odpowiedniego poziomu finansowania rolnictwa oraz polityki spójności. Spór nie dotyczy więc wyłącznie całkowitej kwoty budżetu, ale również tego, na jakie cele Unia Europejska powinna przeznaczać pieniądze w kolejnych siedmiu latach.
Negocjacje mają zakończyć się w 2026 roku
Przywódcy państw członkowskich chcą osiągnąć porozumienie jeszcze przed końcem 2026 roku. Powód jest polityczny – w 2027 roku w kilku państwach UE odbędą się ważne wybory, m.in. we Francji, Polsce, Hiszpanii i we Włoszech, które mogą dodatkowo utrudnić rozmowy. Kanclerz Niemiec przyznał, że chciałby doprowadzić do porozumienia jeszcze w tym roku, ale stanowiska państw pozostają bardzo odległe. Niewykluczone, że konieczne będą kolejne spotkania przywódców, a rozmowy mogą przeciągnąć się podczas grudniowego szczytu Rady Europejskiej.
Przyjęcie budżetu do końca 2026 roku ma umożliwić przygotowanie szczegółowych przepisów w 2027 roku, tak aby finansowanie nowych programów mogło ruszyć od stycznia 2028 roku.
Co to oznacza dla polskich rolników?
Najważniejszą kwestią pozostaje przyszłość finansowania Wspólnej Polityki Rolnej po 2027 roku. To z unijnego budżetu finansowane są między innymi dopłaty bezpośrednie, działania środowiskowe oraz instrumenty wspierające rozwój i modernizację gospodarstw. Jeżeli w negocjacjach zwycięży koncepcja ograniczenia wydatków, może to zwiększyć presję na środki przeznaczone na rolnictwo. Nie oznacza to jednak, że zapadła już decyzja o zmniejszeniu dopłat bezpośrednich. Na obecnym etapie nie ustalono ostatecznej wielkości przyszłego budżetu ani szczegółowego podziału pieniędzy między poszczególne państwa i programy.
Dla Polski istotne będzie zarówno utrzymanie odpowiedniego poziomu finansowania WPR, jak i wynegocjowanie korzystnych zasad podziału środków. Jedno jest pewne: negocjacje nad budżetem UE na lata 2028–2034 będą miały bezpośrednie znaczenie dla możliwości finansowania polskiego rolnictwa w kolejnych latach. Niemieckie żądania oszczędności pokazują, że osiągnięcie porozumienia nie będzie łatwe.
„Prowadzimy bardzo, bardzo trudne negocjacje budżetowe. Jesteśmy daleko od jednomyślności” – przyznał Friedrich Merz podczas szczytu w Brukseli.
