Właściciele nieruchomości nieskanalizowanych, które korzystają ze zbiorników bezodpływowych lub przydomowych oczyszczalni ścieków, muszą przygotować się na kontrole. Gminy mają ustawowy obowiązek weryfikowania, czy nieczystości ciekłe są odbierane zgodnie z prawem i wystarczająco często. To nie jednorazowa akcja, lecz stały element nadzoru.
Podstawa prawna i częstotliwość kontroli
Obowiązek kontroli wynika z ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Wójt, burmistrz lub prezydent miasta ma sprawdzać właścicieli nieruchomości co najmniej raz na dwa lata. W kolejnych gminach kontrole będą prowadzone cyklicznie, więc właściciel musi być w każdej chwili gotowy do wykazania, co dzieje się ze ściekami z jego domu lub gospodarstwa.
Jakie dokumenty są wymagane?
Podczas kontroli urzędnik przede wszystkim poprosi o umowę na opróżnianie szamba lub odbiór nieczystości ciekłych, zawartą z firmą posiadającą odpowiednie zezwolenie albo z gminną jednostką. Sama umowa to jednak za mało. Kontrolerzy mogą zażądać dowodów, że ścieki były regularnie odbierane. W praktyce chodzi o:
- faktury,
- rachunki,
- potwierdzenia zapłaty,
- inne dokumenty potwierdzające wykonanie usługi.
Gminy mają obowiązek sprawdzać zarówno posiadanie umowy, jak i dowody uiszczania opłat za odbiór nieczystości.
Za mało wywozów? Urząd może pytać
Kluczowym elementem kontroli jest porównanie częstotliwości opróżniania zbiornika z ilością ścieków, które mogą powstawać na danej nieruchomości. Nie ma jednej ogólnopolskiej zasady, że szambo trzeba opróżniać np. raz w miesiącu czy raz na kwartał. Szczegóły określają lokalne regulaminy utrzymania czystości i porządku. Wywóz musi być jednak tak częsty, aby zbiornik się nie przepełniał i aby nieczystości nie przedostawały się do gruntu lub wód. Jeśli w domu mieszka kilka osób, zużycie wody jest wysokie, a dokumenty pokazują jeden wywóz przez wiele miesięcy, urząd może przyjrzeć się sprawie dokładniej.
Faktury za wodę też mogą być sprawdzane
W niektórych przypadkach kontrola wykracza poza samą umowę i rachunki za wywóz. Gdy ilość odebranych ścieków wydaje się nieproporcjonalnie mała w stosunku do liczby mieszkańców lub zużycia wody, urząd może zażądać dodatkowych wyjaśnień. Niektóre samorządy wymagają wtedy przedstawienia faktur lub rozliczeń za wodę za kontrolowany okres. Pozwala to porównać zużycie wody z ilością ścieków odbieranych przez firmę asenizacyjną. Dla właściciela oznacza to, że samo okazjonalne opróżnienie szamba przed kontrolą może nie wystarczyć.
Kontrola nie zawsze oznacza wizytę na posesji
Nie każda kontrola zaczyna się od przyjazdu urzędnika. Samorządy stosują różne rozwiązania. Część wysyła wezwania i zobowiązuje mieszkańców do dostarczenia dokumentów do urzędu. Dopiero gdy pojawią się wątpliwości, może dojść do kontroli na miejscu. W praktyce właściciel może otrzymać pismo z określonym terminem i wykazem dokumentów do przedstawienia.
Czy urzędnik może wejść na działkę?
Tak. Jeżeli kontrola odbywa się bezpośrednio na nieruchomości, upoważniony pracownik urzędu lub strażnik gminny ma określone ustawowo uprawnienia. W przypadku nieruchomości, na której nie jest prowadzona działalność gospodarcza, kontroler może wejść na teren posesji w godzinach od 6:00 do 22:00. Może żądać okazania dokumentów, uzyskania informacji oraz przeprowadzić czynności niezbędne do ustalenia, czy właściciel wywiązuje się z obowiązków. Z przebiegu kontroli sporządzany jest protokół.
Brak umowy – konsekwencje
Jeżeli kontrola wykaże brak wymaganej umowy na odbiór nieczystości, sprawa nie kończy się pouczeniem. Gmina może zorganizować odbiór ścieków w trybie zastępczym oraz wydać decyzję określającą m.in. wysokość opłat i terminy wykonywania usługi. Taka decyzja może otrzymać rygor natychmiastowej wykonalności. Oznacza to, że właściciel traci możliwość swobodnego wyboru sposobu realizacji obowiązku, a koszty mogą zostać określone administracyjnie.
Grzywny i odpowiedzialność
Nieprawidłowe gospodarowanie nieczystościami ciekłymi może mieć konsekwencje finansowe. W komunikatach samorządów wskazywane są mandaty sięgające 500 zł, a jeśli sprawa trafi do sądu, grzywna może wynieść nawet 5000 zł. Odpowiedzialność może również grozić osobie, która utrudnia albo uniemożliwia przeprowadzenie kontroli. Warto więc reagować na wezwania urzędu i nie ignorować korespondencji dotyczącej kontroli.
Gminy też są rozliczane
Presja na samorządy nie jest przypadkowa. Przepisy wymagają, aby kontrole właścicieli szamb i przydomowych oczyszczalni były wykonywane co najmniej raz na dwa lata według przygotowanego planu. Jeżeli gmina nie realizuje tego obowiązku, także może zostać ukarana. Przewidziane sankcje sięgają od 10 tys. do 50 tys. zł. Dlatego właściciele nieruchomości powinni zakładać, że kontrole będą kontynuowane również w następnych latach.
Co przygotować przed kontrolą szamba?
Najbezpieczniej wcześniej sprawdzić, czy dokumentacja dotycząca odbioru ścieków jest kompletna. Właściciel powinien przede wszystkim posiadać aktualną umowę z uprawnionym odbiorcą nieczystości oraz zachować faktury i rachunki za wszystkie wykonane usługi. Warto również sprawdzić w regulaminie swojej gminy, jak często powinno być opróżniane szambo lub osadnik przydomowej oczyszczalni. Jeżeli liczba wywozów jest niewielka, dobrze mieć dokumenty pozwalające wyjaśnić tę sytuację, np. informacje o rzeczywistym zużyciu wody.
Kontrole szamb będą stałym elementem
Najważniejsza informacja dla mieszkańców terenów nieskanalizowanych jest taka, że obowiązek kontroli ma charakter cykliczny. Urzędników interesuje przede wszystkim to, czy ścieki są odbierane legalnie, regularnie i przez uprawnioną firmę. Kluczowe znaczenie ma więc dokumentacja. W praktyce właściciel nieruchomości powinien traktować umowę, faktury i potwierdzenia wywozu nieczystości tak samo jak inne ważne dokumenty dotyczące domu czy gospodarstwa. Brak kilku rachunków może bowiem stać się początkiem znacznie dokładniejszej kontroli.
Fot. Unsplash / Felix Xie
