Komisja Europejska rozszerzyła listę tzw. nowej żywności o dwa gatunki rzęsy wodnej – Lemna minor i Lemna gibba. Decyzja, choć formalnie zapadła już w styczniu 2025 roku, wciąż budzi zainteresowanie producentów szukających alternatywnych źródeł białka. To kolejny krok po wcześniejszym dopuszczeniu do obrotu produktów z owadów, m.in. świerszcza domowego czy larw mącznika.
Mała roślina, duży potencjał
Rzęsa wodna to jedna z najmniejszych roślin kwiatowych na świecie. Tworzy zielone skupiska unoszące się na powierzchni stawów i oczek wodnych. Z punktu widzenia przemysłu spożywczego kluczowe są jej szybki wzrost oraz możliwość hodowli w kontrolowanych warunkach – bez potrzeby użycia tradycyjnej gleby.
Surowiec zawiera białko, błonnik i składniki mineralne. Unijna specyfikacja wskazuje, że w 100 g świeżej masy znajduje się od 1 do 4 g białka. Należy jednak pamiętać, że aż 91–95 proc. masy rośliny stanowi woda, co znacząco obniża koncentrację składników odżywczych w porównaniu z produktami o wysokiej zawartości suchej masy.
Bezpieczeństwo przede wszystkim
Zezwolenie nie oznacza, że rzęsę można zbierać z dowolnego zbiornika i sprzedawać jako żywność. Produkt musi pochodzić z kontrolowanej uprawy i zostać poddany obróbce cieplnej. Przepisy określają limity metali ciężkich, azotanów, toksyn oraz wymagania mikrobiologiczne.
Szczególną uwagę zwrócono na mangan – Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) zauważył, że rzęsa może gromadzić go więcej niż typowe warzywa liściaste. Ostatecznie ustalono maksymalną zawartość tego pierwiastka na poziomie 6 mg/kg świeżej masy.
„Dopuszczenie nowego składnika do obrotu nie oznacza obowiązku jego stosowania – o rynkowym sukcesie zdecydują producenci i konsumenci” – podkreślają unijne regulacje.
Oznakowanie i perspektywy
Producenci, którzy zdecydują się na użycie rzęsy, muszą umieścić na etykiecie określenie „Rośliny Lemna minor i Lemna gibba”. Konsument ma więc prawo sprawdzić skład produktu przed zakupem.
Rzęsa może znaleźć zastosowanie w zupach, daniach warzywnych czy produktach rozwijanych jako alternatywa dla żywności pochodzenia zwierzęcego. Czy zastąpi mięso lub tradycyjne rośliny białkowe, takie jak soja czy groch? To pokaże rynek – koszty produkcji, smak, dostępność i powtarzalność jakości surowca.
Uprawa rzęsy wodnej wpisuje się w szerszy trend poszukiwania nowych źródeł białka. W ostatnich latach na unijnym rynku pojawiły się już produkty z owadów, nowe składniki roślinne i surowce otrzymywane biotechnologicznie. Rzęsa to kolejna opcja – legalna, ale jej droga do powszechnego wykorzystania dopiero się zaczyna.
Fot. Unsplash / John Crix
