Zmiany w dopłatach dla małych gospodarstw od 2027 roku
Od przyszłego roku rolnicy prowadzący małe gospodarstwa (do 5 ha) muszą przygotować się na istotne zmiany w systemie wsparcia. Resort rolnictwa planuje obniżenie płatności dla małych gospodarstw, ale jednocześnie umożliwi im korzystanie z ekoschematów, co ma zrekompensować część strat.
Według danych z kampanii dopłat bezpośrednich w 2026 roku, o płatność dla małych gospodarstw ubiega się 526 658 rolników. To niemal co drugi rolnik w Polsce. Popularność tej formy wsparcia rośnie – w porównaniu z 2024 rokiem liczba wniosków wzrosła o ponad 150 proc. (z 210 444 do 526 658). Rolnicy wybierają tę opcję, aby uniknąć konieczności realizacji ekoschematów, które są dobrowolne, ale ich brak skutkuje niższymi dopłatami bezpośrednimi. Płatność dla małych gospodarstw gwarantuje 225 euro do hektara i zwalnia z dokumentowania praktyk środowiskowych.
Nowy ekoschemat „Niskoemisyjna produkcja bydła”
Od 2027 roku wchodzi nowy ekoschemat „Niskoemisyjna produkcja bydła” z stawką 82 euro za DJP (dużą jednostkę przeliczeniową). Aby sfinansować to wsparcie, MRiRW obniży podstawowe wsparcie dochodów o około 8,3 euro/ha (do około 107,5 euro/ha) oraz płatność dla małych gospodarstw o około 16 euro/ha (do około 209 euro/ha). W efekcie stawka dla małych gospodarstw może spaść nawet do 187,8 euro/ha.
W uzasadnieniu uchwały Komitetu Monitorującego czytamy: „Zmniejszenie wysokości wsparcia małych gospodarstw ma na celu zachowanie status quo odnośnie do liczby rolników korzystających z tych płatności (oraz wspieranych powierzchni), a także nietworzenie zachęt do wnioskowania o płatność dla małych gospodarstw”.
Ekoschematy szansą na dodatkowe pieniądze
Resort rolnictwa zapowiada, że od 2027 roku małe gospodarstwa będą mogły łączyć płatność dla małych gospodarstw z ekoschematami. „Rolnicy, którzy wnioskują o wsparcie dla małych gospodarstw, będą mogli jednocześnie zawnioskować o płatności w ramach ekoschematów” – informuje MRiRW. To oznacza, że gospodarstwa zaangażowane w praktyki środowiskowe mogą uzyskać wyższe wsparcie.
Eksperci wskazują, że dla gospodarstw do 5 ha najprostsze mogą być takie ekoschematy jak: międzyplony, przeorywanie słomy, plan nawożenia z wapnowaniem. Marek Krysztoforski z CDR O/Radom podkreśla: „Na pewno międzyplony, na pewno przeorywanie słomy, może plan nawożenia z wapnowaniem. Szczególnie ta ostatnia praktyka by się im w tych małych gospodzinach przydała, bo mają tam strasznie kwaśno czasami”.
Aby skorzystać z ekoschematu rolnictwo węglowe, gospodarstwo do 5 ha musi zdobyć 25% maksymalnej liczby punktów, czyli około 7 punktów. „Jak zrobi plan nawożenia, to już ma 5 punktów, a jak jeszcze dołoży przeorywanie słomy, czy obornika, czy rozlewanie gnojowicy, czy międzyplony (międzyplony są bardzo wysoko, bo 5 punktów) do tego – to 2 hektary międzyplonów i już ma załatwione” – wyjaśnia Krysztoforski.
Ekspert dodaje, że niektóre ekoschematy, jak integrowana produkcja, mogą być trudne dla małych gospodarstw, ale biologiczne środki są jak najbardziej dostępne.
Wyzwania i nadzieje
Zmiany wiążą się z dodatkową biurokracją – dotychczas płatność dla małych gospodarstw zwalniała z dokumentowania ekoschematów. „No niestety tak. I to może być problem dla małych gospodarstw” – przyznaje Marek Krysztoforski. Jednak ARiMR zapowiada zwiększenie wykorzystania sztucznej inteligencji, która ma pomóc rolnikom w przyszłym wnioskowaniu o płatności.
Reforma ma na celu lepsze ukierunkowanie wsparcia na gospodarstwa proekologiczne, ale rodzi obawy o obciążenia administracyjne dla najmniejszych producentów. Ostateczne stawki i warunki będą znane w 2027 roku.
