Kijów chce wstrzymania ataków na cele cywilne
Jak podaje Reuters, Ukraina przekazała Rosji propozycję wzajemnego zaprzestania ataków na cywilne statki i infrastrukturę na Morzu Czarnym. Oferta została dostarczona za pośrednictwem państwa trzeciego, co ma ułatwić negocjacje. Inicjatywa pojawia się w odpowiedzi na eskalację działań wojennych, które paraliżują żeglugę i handel w regionie.
Atak na Noworosyjsk i Izmaił
12 sierpnia Ukraina przeprowadziła atak na rosyjski port Noworosyjsk, wstrzymując pracę dwóch terminali zbożowych o łącznej zdolności eksportowej 7,1 mln ton rocznie. Z kolei 13 sierpnia Rosja uderzyła na ukraiński port Izmaił nad Dunajem, kluczowy dla alternatywnych szlaków eksportowych. Te wydarzenia pokazują, że żaden korytarz nie jest bezpieczny.
Dramatyczny spadek eksportu
Według danych cytowanych przez Reutersa, ukraiński eksport zbóż drogą morską w pierwszej połowie sierpnia spadł o 76% w porównaniu z analogicznym okresem ubiegłego roku. To ogromny problem w szczycie sezonu żniwnego, gdy Ukraina musi szybko wywozić nowe zbiory, aby zwolnić magazyny i utrzymać płynność finansową. Około 90% ukraińskiego eksportu pszenicy, kukurydzy i nasion słonecznika odbywa się przez Morze Czarne, a kraj odpowiada za około 6% światowego handlu pszenicą i 11% kukurydzą.
Alternatywne trasy nie wystarczą
Porty naddunajskie i kolejowe korytarze do UE mają ograniczoną przepustowość i nie są w stanie w pełni zastąpić morskich szlaków. Dodatkowo rosyjskie ataki na Izmaił pokazują, że nawet te trasy są narażone na ostrzał. Sytuacja wymaga pilnych rozwiązań dyplomatycznych.
Rosja odrzuca propozycję
Początkowo wiceszef rosyjskiego MSZ Aleksandr Gruszko twierdził, że Moskwa nie otrzymała oficjalnej oferty, choć przyznawał, że pojawiały się różne pomysły. Jednak 14 sierpnia rzeczniczka MSZ Maria Zacharowa odrzuciła koncepcję rozejmu, krytykując „częściowe” rozwiązania. Wcześniej Turcja również proponowała moratorium na ataki na cywilne cele na Morzu Czarnym.
Historyczny kontekst i reakcje rynku
W 2022 roku dzięki porozumieniu zbożowemu wynegocjowanemu przez Turcję i ONZ udało się uruchomić bezpieczny korytarz eksportowy, ale Rosja wycofała się z umowy w 2023 roku. Obecne napięcia bezpośrednio wpływają na giełdy – atak na Noworosyjsk podbił notowania pszenicy, a informacja o propozycji rozejmu spowodowała spadki na Euronext. Region Morza Czarnego pozostaje kluczowy dla światowego bezpieczeństwa żywnościowego, szczególnie dla krajów Afryki i Bliskiego Wschodu. Dla Polski istotne jest, że utrudnienia w eksporcie morskim mogą zwiększyć presję na alternatywne trasy przez UE, co wpłynie na krajowy rynek zbóż.
