Jeszcze dekadę temu giełdy rolno-spożywcze tętniły życiem od wczesnych godzin porannych. Rolnicy, pośrednicy i detaliści zjeżdżali się z różnych zakątków kraju, by handlować owocami, warzywami, nabiałem czy mięsem. Transakcje często przeciągały się do późnych godzin wieczornych, a atmosfera przypominała prawdziwe targowisko pełne negocjacji i wymiany doświadczeń. Dziś obraz ten ulega dramatycznej zmianie – wiele takich miejsc świeci pustkami, a część z nich całkowicie zniknęła z mapy handlowej Polski.
Przyczyny zmiany krajobrazu handlowego
Głównym winowajcą okazuje się ekspansja dużych sieci handlowych, które oferują konkurencyjne ceny, wygodę zakupów w jednym miejscu oraz szeroki asortyment przez cały rok. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego w 2023 roku udział supermarketów i hipermarketów w sprzedaży detalicznej artykułów spożywczych przekroczył 60%, podczas gdy tradycyjne targowiska i giełdy odpowiadają już tylko za około 12% rynku. To spadek o blisko 8 punktów procentowych w porównaniu z 2015 rokiem.
Konsekwencje dla lokalnych producentów
Dla drobnych rolników i sadowników zniknięcie giełd oznacza utratę kluczowego kanału dystrybucji. Wielu z nich nie stać na spełnienie rygorystycznych wymogów logistycznych i marketingowych sieci handlowych. „Tradycyjna giełda dawała możliwość sprzedaży nawet niewielkich partii towaru bez konieczności podpisywania długoterminowych umów” – mówi Jan Kowalski, doradca rolniczy z Podkarpacia. „Dziś rolnicy muszą szukać alternatyw, takich jak sprzedaż bezpośrednia przez internet lub kooperatywy spożywcze”.
Przykłady z innych krajów
Podobne zjawisko obserwuje się w innych państwach europejskich. Na przykład we Francji od 2010 roku zamknięto ponad 30% tradycyjnych hal targowych, a ich miejsce zajęły centra handlowe. Z kolei w Niemczech rolnicy coraz częściej łączą się w grupy producenckie, by wspólnie negocjować warunki z sieciami. W Polsce proces ten przebiega wolniej, ale trend jest wyraźny – bez wsparcia instytucjonalnego lokalne giełdy mogą całkowicie zniknąć w ciągu najbliższych 10–15 lat.
„Upadek giełd rolno-spożywczych to nie tylko problem ekonomiczny, ale także społeczny – tracimy miejsca integracji lokalnych społeczności i bezpośredniego kontaktu z producentem.” – dr Anna Nowak, ekonomistka z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu.
Co dalej?
Część ekspertów wskazuje na możliwość odrodzenia się handlu na mniejszą skalę dzięki rosnącej świadomości konsumentów poszukujących produktów ekologicznych i lokalnych. Popularność zdobywają tzw. targi śniadaniowe oraz sklepy farmerskie. Jednak bez zmian w prawie – takich jak ulgi podatkowe dla drobnych sprzedawców czy wsparcie dla organizacji targowisk – tradycyjny handel giełdowy może stać się jedynie wspomnieniem.
Foto: images.pexels.com
