Historia ciągnika Zadrugar to opowieść o tym, jak polityka potrafi zmusić inżynierów do improwizacji. W Jugosławii po II wojnie światowej rolnictwo wymagało mechanizacji, ale kraj – odcięty od ZSRR po 1948 roku – musiał radzić sobie sam. Wtedy narodził się pomysł na własny traktor.
Od ciężarówki do ciągnika
Zakłady IMR – Industrija Motora Rakovica przed wojną produkowały silniki lotnicze i ciężarówki na licencji Pragi. Doświadczenia w budowie traktorów nie miały żadnego. Mimo to już 17 września 1948 roku podczas wystawy w Zagrzebiu zaprezentowano prototyp oznaczony T-08. Konstrukcja była prosta: sześciocylindrowy silnik benzynowy z ciężarówki Praga RN o pojemności 3,4 l, ograniczony do 45 KM, trzybiegowa skrzynia i koło pasowe do napędu narzędzi. Brakowało hydrauliki, podnośnika i WOM. Kierownica była umieszczona z boku, a traktorzysta siedział na kole. Masa maszyny wynosiła 2,5 tony, a spalanie – 9 litrów benzyny na godzinę.
Nazwa i pierwsze próby
Rozważano nazwy Udarnik (bohater pracy) i Rakovica (krab), ale ostatecznie wybrano Zadrugar, czyli „członek spółdzielni”. W sierpniu 1949 roku ukończono trzy prototypy w różnych konfiguracjach. Do produkcji trafił model najbardziej wszechstronny – na pneumatycznych kołach. W latach 1951–1954 powstało 2550 egzemplarzy pierwszej wersji.
Przełom dzięki licencji Perkinsa
Po śmierci Stalina Jugosławia otworzyła się na Zachód. W 1954 roku podpisano umowę z brytyjskim Perkinsem na licencję silnika P4. Tak powstał Zadrugar P1 z czterocylindrowym silnikiem 3,1 l o mocy ok. 40 KM. Kolejny model – P2 – produkowany w latach 1955–1961, miał już 47,5 KM, sześć biegów w przód, dwa w tył, prędkość maksymalną 28 km/h, WOM 540 obr./min i trzypunktowy układ zawieszenia narzędzi. Powstało 10 000 sztuk.
Koniec własnych konstrukcji
Pod koniec lat 50. uznano, że model P3 nie powstanie – zamiast tego wybrano licencję włoskiego Landini R 4000. Powstał IMR Zadrugar 50/l – hybryda włoskiej platformy i silnika Perkinsa produkowanego w IMR, osiągającego 50 KM. Produkowano go do 1967 roku, a jego następcą była Rakovica 60.
Równolegle w Nowym Belgradzie zakłady IMT rozpoczęły w 1954 roku produkcję ciągników na licencji Massey Ferguson. Pierwszy „własny” model IMT 555 pojawił się dopiero w 1964 roku.
Historia Zadrugara pokazuje, że nawet w trudnych warunkach politycznych można zbudować coś od podstaw – choć czasem trzeba sięgnąć po licencję, by przetrwać.
Fot. Pexels / FCPoppe
