W kampanii dopłat bezpośrednich na rok 2026 liczba złożonych wniosków w systemie ARiMR osiągnęła około 1,16 miliona. Z tego 526 658 rolników zdecydowało się na płatność dla małych gospodarstw. Oznacza to, że już niemal co drugi rolnik wybiera to rozwiązanie. Jak podkreślają eksperci, popularność tej formy wsparcia wynika przede wszystkim z chęci uniknięcia skomplikowanych wymogów związanych z ekoschematami.
Dlaczego rolnicy wybierają płatność dla małych gospodarstw?
Płatność dla małych gospodarstw gwarantuje stawkę 225 euro do hektara, co w przeliczeniu na złotówki daje w tym roku 941,42 zł/ha. Dodatkowo rolnik może ubiegać się o przejściowe wsparcie krajowe, płatności ONW, płatności ekologiczne, rolno-środowiskowo-klimatyczne oraz zalesieniowe. To wszystko sprawia, że jest to atrakcyjna opcja dla tych, którzy nie chcą wdrażać dodatkowych praktyk środowiskowych.
Dane ARiMR pokazują dynamiczny wzrost zainteresowania. W porównaniu z 2025 rokiem liczba wniosków wzrosła o 3,3 proc. Jednak w perspektywie dwóch lat wzrost jest znacznie większy – z 210 444 wniosków w 2024 roku do 526 658 w 2026 roku, co stanowi wzrost o ponad 150 proc.
Planowane zmiany na 2027 rok
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi (MRiRW) zamierza jednak zmienić zasady. W przyszłym roku ma zostać wprowadzony nowy ekoschemat – Niskoemisyjna produkcja bydła – z stawką 82 euro/DJP. Aby sfinansować to wsparcie, resort planuje obniżyć podstawowe wsparcie dochodów oraz płatność dla małych gospodarstw.
Zgodnie z projektem uchwały Komitetu Monitorującego PS WPR 2023-2027, środki na nowy ekoschemat mają pochodzić z obniżenia stawek: podstawowego wsparcia dochodów o około 8,3 euro/ha (do około 107,5 euro/ha) oraz płatności dla małych gospodarstw o około 16 euro/ha (do około 209 euro/ha). W praktyce, biorąc pod uwagę widełki min-max, stawka dla małych gospodarstw może spaść nawet do 187,8 euro/ha, czyli około 800 zł/ha, zamiast dotychczasowych 225 euro/ha (około 960 zł/ha).
„Zmniejszenie wysokości wsparcia małych gospodarstw ma na celu zachowanie status quo odnośnie do liczby rolników korzystających z tych płatności (oraz wspieranych powierzchni), a także nietworzenie zachęt do wnioskowania o płatność dla małych gospodarstw” – czytamy w uzasadnieniu do procedowanej uchwały KM.
Dodatkowo, w dokumencie zapisano, że w związku z obniżeniem stawki, gospodarstwa te będą mogły ubiegać się o płatności do ekoschematów, co ma podnieść ambicje środowiskowe.
Zmiany te mogą znacząco wpłynąć na decyzje rolników w kolejnych latach. Obniżenie stawki może zniechęcić część z nich do wyboru tej formy wsparcia, zwłaszcza że alternatywą będzie nowy ekoschemat dla bydła. Jednak dla wielu małych gospodarstw, które nie są w stanie sprostać wymogom ekoschematów, nawet niższa płatność może pozostać jedyną realną opcją.
Warto przypomnieć, że podobne mechanizmy finansowania wsparcia z przesunięciem środków między interwencjami były już stosowane w poprzednich latach. Na przykład w ramach WPR 2014-2020 również modyfikowano stawki, aby sprostać nowym priorytetom. Eksperci zwracają uwagę, że kluczowe będzie monitorowanie, czy zmiany nie doprowadzą do nadmiernego obciążenia małych gospodarstw, które często pełnią ważną rolę w lokalnych społecznościach i krajobrazie rolnym.
Decyzje MRiRW będą miały również wpływ na budżet całego sektora. Obniżenie płatności dla małych gospodarstw o 16 euro/ha przy ponad 500 tysiącach beneficjentów oznacza oszczędności rzędu setek milionów euro, które zostaną przekierowane na nowy ekoschemat. To z kolei może zmienić strukturę wsparcia w polskim rolnictwie, faworyzując większe gospodarstwa specjalizujące się w produkcji bydła.
Na razie rolnicy mogą składać wnioski na rok 2026 na dotychczasowych zasadach. Jednak już teraz warto śledzić komunikaty MRiRW i ARiMR, aby przygotować się na nadchodzące zmiany.
